.jpg)
QUÊ HƯƠNG VÀ DÒNG SÔNG
Ơi những con chim chở chiều
Chở mưa nắng, chở thương yêu về nguồn
Hồn tôi móng nước trên sông
Cơn gió quẩn trốt giữa đồng ban trưa.
Chiều chạng vạng vang chuông chùa
U minh vọng tiếng xửa xưa vọng về
Rớt lòng ai câu hò quê
Dài theo con nước lê thê nẫu buồn.
Mẹ cha giờ đã mênh mông
Đã mây, đã nước, đã không không rồi!
Tôi về thăm gió lưng đồi
Mới hay gió cũng mồ côi như mình.
Chiều quê con nước lặng thinh
Mà lòng tôi sóng lênh loang vỗ hoài
Nghìn trùng nhắc với ban mai
Hồn quê cố thổ trăng cài ngàn năm.
Vạn Lộc
Nhà thơ Vạn Lộc
Bài thơ Quê hương và dòng sông ra đời với nhiều cảm xúc của nhà thơ Vạn Lộc trong một ngày hè chị về thăm quê. Khi chiều ra đồng nhìn thấy những chú chim sau một ngày đi kiếm ăn bay về tổ mà nữ sĩ buột miệng thốt lên:
"Ơi những con chim chở chiều
Chở mưa nắng, chở thương yêu về nguồn
Hồn tôi móng nước trên sông
Cơn gió quẩn trốt giữa đồng ban trưa."
Trái tim đa cảm của nhà thơ đã gửi gắm tình cảm của mình với quê hương bằng cách mượn những cánh chim "chở chiều" để "Chở mưa nắng, chở thương yêu về nguồn"- Đây là một cách ẩn dụ nhân cách hóa nghệ thuât rất hình ảnh.
Nhưng khi trưa, bàn chân chị vừa bước về đến sông quê, nhà thơ đã như con cá từ dưới lòng sông ngoi lên mặt nước để "móng nước"- một cách cá nạp thêm không khí vào cơ thể đủ để sống dưới nước với câu lục ẩn dụ: "Hồn tôi móng nước trên sông". Nếu không phải là một người có tâm hồn vô cùng gần gũi với "Quê hương và dòng sông" làm sao nhà thơ viết được câu thơ như thế. Và cũng đồng thời lúc đó, nhà thơ nhìn thấy một cơn gió cuốn xuất hiện: "Cơn gió quấn trốt giữa đồng ban trưa". "Cơn gió quấn trốt" là cụm từ địa phương; đó là một dạng gió xoáy nhỏ có đường kính khoảng vài mét trở lại, thi thoảng xuất hiện trên cánh đồng ban trưa. Ở đây, nữ sĩ Vạn Lộc đã đưa vào thơ rất tự nhiên để nói lên sự gần gũi của nhà thơ với chính quê hương của mình.
Ở miền quê, vào những chiều ngày rằm, không gian trở nên trầm lắng u buồn bởi tiếng chuông chùa từ xa vọng lại như từ cõi "u minh" vọng về. Và một nét văn hóa sinh hoạt ờ miền quê nữa là trong trong lao động đánh cá trên sông nước, thi thoảng có người ngẫu hứng cất tiếng hò mà âm thanh buồn da diết nghe đến "rớt lòng".
"Chiều chạng vạng vang chuông chùa
U minh vọng tiếng xửa xưa vọng về
Rớt lòng ai câu hò quê
Dài theo con nước lê thê nẫu buồn."
Ở khổ thơ thứ hai này, có những từ dân dã như "xửa xưa", "rớt lòng" mà nhà thơ Vạn Lộc đã đưa vào vào câu thơ rất tự nhiên, nhuần nhuyễn cho thấy nghệ thuật ngôn từ của chị khá điêu luyện.
Nhìn quan ảnh u buồn của miền quê trong những giây phút ấy, nữ sĩ chạnh lòng nhìn lại chính mình, một nỗi buồn man mác khi ý thức trỗi dậy là chị Vạn Lộc chỉ là về thăm quê thôi, chứ thực ra ba mẹ của chị đã trở thành người thiên cổ từ lâu lắm rồi. Nhìn những cơn gió đi qua lưng chừng đồi mà nhà thơ chột dạ cảm nghĩ rằng những cơn gió ấy cũng mồ côi như chính chị:
"Mẹ cha giờ đã mênh mông
Đã mây, đã nước, đã không không rồi!
Tôi về thăm gió lưng đồi
Mới hay gió cũng mồ côi như mình."
Hai câu đầu của khổ thơ thứ ba này là một cách diễn đạt nói giảm rất nghệ thuật về sự vĩnh viễn đi xa từ lâu lắm của hai đấng sinh thành của nữ sĩ, nó ấn chứa một nỗi buồn lặng lẽ trong sâu thẳm tâm hồn của nhà thơ. Và hai câu cuối đã cho người đọc cảm nhận được rằng "Người buồn, cảnh có vui đâu bao giờ"- hai câu thơ ấy có một sức mạnh nội lực lan tỏa tâm trạng từ tác giả đến với người đọc.
Nỗi buồn của tác giả chưa dừng lại ở khổ thơ trên, mà nó còn chảy dài xuống đến khổ thơ cuối. Con nước của chiều quê do ảnh hưởng tâm trạng của tác giả mà buồn "lặng thinh", đã lan sang đến nỗi buồn dai dẳng của nhà thơ. Và thiên nhiên nơi miền quê yêu dấu ấy là nhân chứng vĩnh hằng cho tình yêu bất biến của nữ sĩ Vạn Lộc đối với quê hương.
"Chiều quê con nước lặng thinh
Mà lòng tôi sóng lênh loang vỗ hoài
Nghìn trùng nhắc với ban mai
Hồn quê cố thổ trăng cài ngàn năm"
Câu thơ "Chiều quê con nước lặng thinh" thực chất cùng một dạng ẩn dụ - nhân cách hóa, nên câu thơ tiếp theo "Mà lòng tôi, sóng lênh loang vỗ hoài" cho ta thấy rõ điều đó.
Bằng thể thơ lục bát, với nghệ thuật rất nhuần nhị, bài thơ QUÊ HƯƠNG VÀ DÒNG SÔNG của nhà thơ Vạn Lộc ngay từ lần đọc đầu tiên đã gieo vào lòng tôi một cảm xúc khôn cùng về tình cảm của một người con sống xa quê hương mà tâm hồn của nữ sĩ như gắn bó máu thịt với chính nơi chị đã được sinh ra, cho dù cuộc sống quá đầy đủ và sang trọng (bởi sự thành đạt của các con chị nhờ phước đức từ chị) nơi thành phố Đà Nẵng chị đang sống mà lòng chị vẫn không hề thay đổi.
Xin chúc mừng sự thành công của bài thơ trên cả tuyệt vời của nữ sĩ Vạn Lộc. Kính chúc chị luôn mạnh khỏe để còn tiếp tục cho ra đời những bài thơ tuyệt vời như thế nữa, chị nhé!
Nông Sơn, 27/7/2023
Trần Thu Giang (Dũng Lê)
*Cám ơn 2 tác giả đã gởi bài về Blog Quảng Nam
