.jpg)
BÀI THƠ VIẾT TRÊN GIÁO ÁN
Tác giả: Nguyễn Tấn Ái
Thầy tôi dạy tôi:
Cổ nhân quý nhau nâng rượu
Cổ nhân thương nhau dạo cờ
Băng tâm ngọc hồ đãi người bằng hữu
Tri kĩ khát tình nghẹn đứt câu thơ.
Tôi mang lời thầy tôi trên chuyến thời gian không vé khứ hồi
Đau đáu khát thèm nếp đời trinh bạch
Thắp lửa giữa đêm chờ ngày hiển thánh
Xin chữ rồi quý chữ bao nhiêu!
Tôi mang lời thầy tôi qua khắp thành thị, miền quê,qua cuộc rượu, cuộc người,
Ngã độn độn hè nhìn đời tiến hóa
Giáo án ngày xưa thầy trinh bạch quá
Cánh hẩu bây giờ mời nhau ăn sâu!
Người làm thơ là làm chuyện báo đăng
Say rượu còn có đất về, say văn đành lữ thứ
Tìm đâu ra cái sở nguyện chân thành của người xin chữ
Chữ ông Huấn chừ thôi đành niêm phong.
Muốn cược linh hồn vào cuộc đục trong
Chạnh thương mắt học trò trinh bạch
Lại chông chênh qua bao mùa dằn vặt
Giữ gìn trang giáo án trinh khôi.
Lại làm tên lính canh đạo đức của đời
Phấn trắng bảng đen kẻ dòng luân lí
Lại nức khóc khi biết mình đãng trí
Để nhật thực toàn phần lên những câu thơ.
Có những lần muốn bỏ cuộc thầy ơi!
Thương lắm nỗi niềm ÂN SƯ tuyệt tự
Lại thắp lửa lên làm người cho chữ
Lời thầy về trên giáo án con nay.
Thầy Nguyễn Tấn Ái
Lời bình:
"Bài thơ viết trên giáo án" của Nguyễn Tấn Ái in trong tập thơ "Hợp Âm" của 4 tác giả quê Quế Sơn, Quảng Nam mà tôi đã đề cập trong lời bình của bài thơ "Tiếng thở dài trong đêm" của Huỳnh Văn Thống vào đầu tháng 1 năm 2023. "Bài thơ viết trên giáo án" là bài thơ nhà giáo Nguyễn Tấn Ái viết tặng cho người thầy của mình: thầy Trương Văn Quang (bút danh Trương Vũ Thiên An). Thầy Trương Văn Quang là người thầy rất mẫu mực và tài hoa của chúng tôi, thầy dạy văn tại trường Trung học phổ thông Quế Sơn - Quảng Nam vào thập kỷ 80 của thế kỷ 20, nhưng rất tiếc thầy đã sớm rời cõi tạm đi về thế giới vĩnh hằng.
Tựa đề "Bài thơ viết trên giáo án" nghe rất lạ, theo tôi có thể bài thơ được viết trong thời điểm tác giả đang soạn giáo án vào một đêm khuya, tác giả chợt nhớ đến người thầy tôn kính của mình, những lời răng dạy của người thầy đã thấm sâu vào tiềm thức, vào con tim, khối óc của người học trò. Cũng có thể bài thơ ra đời trong hoàn cảnh thời buổi khó khăn, thời điểm mà mặt trái của xã hội đôi lúc làm cho con người nhụt chí, nhất là đối với những người làm nghề dạy chữ, rèn người như chúng tôi phải chịu nghịch lý là khi chúng tôi đang truyền đạt những chân lý, lẽ phải, sự trung thực, những luân thường đạo lý đến thế hệ mai sau, nhưng những mặt trái của xã hội đó là sự dối trá, sự chà đạp lên nhau bất chấp những giá trị đạo lý để giành lấy những lợi ích cá nhân, những ham muốn thấp hèn đang xảy ra đầy dẫy, tác động đến cuộc sống và tâm lý của lớp trẻ, làm cho Nguyễn tấn Ái chợt nhớ đến lời dạy của thầy, cảm xúc trào dâng mà thành tuyệt tác thi phẩm: "Bài thơ viết trên giáo án".
Ngay câu đầu của bài thơ, Thầy tôi dạy tôi: "Cổ nhân quý nhau nâng rượu" Người xưa quý nhau lắm thì mới mời rượu nhau, hay uống rượu thì phải uống với những người tri âm, tri kỷ để đàm đạo, đối ẩm chứ không uống rượu với những người lạ, hay những người không thân thiết như thời bây giờ, như nhà thơ Nguyễn Khuyến đã viết" Rượu ngon không có bạn hiền/ Không mua không phải không tiền không mua" (Khóc Dương Khuê), nhà thơ Trần Huyền Trân mời rượu Tản Đà:" Cụ hâm rượu nữa đi thôi/ Be này đã cạn hết rồi còn đâu", "Rồi lên ta uống với nhau/ Rót đau lòng ấy vào đau lòng này." ( Mộng uống rượu với Tản Đà ). Tuy Trần Huyền Trân nhỏ hơn Tản Đà 25 tuổi, đôi bạn văn thơ một trẻ một già lại đồng cảm tâm giao quý nhau chén rượu.
Câu thứ hai: "Cổ nhân thương nhau dạo cờ", thầy dạy về đạo chơi cờ của người xưa, người xưa chơi cờ thì không coi trọng chuyện thắng thua trên bàn cờ mà là ở tầm nhìn, trí tuệ, là rèn luyện được sự nhẫn nại, kiên trì, thắng thua là cái thứ yếu, đại cục mới là chính. Người chơi cờ với mục đích sát phạt thắng thua thì cổ nhân không hề coi trọng,chơi cờ là sự thưởng thức một nét văn hóa, cốt là để giải trí và giải khuây, sau một ván cờ dù thắng hay thua cũng tay bắt mặt mừng, cung kính lễ nghĩa, vì vậy đối thủ trên bàn cờ không phải là kẻ thù mà là tri kỷ.
Hai câu thơ tiếp theo Nguyễn Tấn Ái mượn hình ảnh " Thanh như ngọc hồ băng" của một bài thơ Đường có tên “Phù Dung lâu tống Tân Tiệm”, để nói lời dạy của người thầy sống ở đời phải biết dành những điều quý giá nhất,dành cả trái tim thanh khiết tựa như băng tại ngọc hồ cho những người bằng hữu, những người tri kỷ: "Băng tâm ngọc hồ đãi người bằng hữu/ Tri kĩ khát tình nghẹn đứt câu thơ.". Một thông điệp về việc giữ gìn sự trong sạch và niềm tin, tình cảm và giá trị đạo đức trong cuộc sống cái quan trọng nhất.
Những giá trị đạo đức ấy đã thấm sâu vào con tim khối óc của tác giả, đã theo mãi trong suốt cuộc hành trình của Nguyễn Tấn Ái từ một người học trò ngoan đến khi trở thành người thầy đức độ thanh cao "Tôi mang lời thầy tôi trên chuyến thời gian không vé khứ hồi/Đau đáu khát thèm nếp đời trinh bạch/ Thắp lửa giữa đêm chờ ngày hiển thánh/Xin chữ rồi quý chữ bao nhiêu!". Có thể nói Nguyễn Tấn Ái là một học trò vừa theo nghề cũng vừa theo nghiệp văn chương của thầy Trương Văn Quang cho nên rất trân trọng nghề và nghiệp của mình, từ khi vào nghề đến giờ anh cũng đã hơn 30 năm đứng trên bục giảng, đã kinh qua nhiều đơn vị công tác từ Quế Sơn rồi vào Tam kỳ lại về Hiệp Đức, anh là một người thầy tận tụy, say mê nhiệt huyết với nghề, nhưng đôi lúc nhìn lại cuộc đời anh cảm thấy mình hụt hẫng, nhất là những mặt trái của xã hội trong thời buổi kinh tế thị trường, cái thời buổi mà giá trị đạo đức đang bị đe dọa, không như những lời thầy dạy ngày xưa: "Tôi mang lời thầy tôi qua khắp thành thị, miền quê,qua cuộc rượu, cuộc người,/Ngã độn độn hè nhìn đời tiến hóa/Giáo án ngày xưa thầy trinh bạch quá/Cánh hẩu bây giờ mời nhau ăn sâu!".
Nguyễn Tấn Ái không những là nhà giáo dạy giỏi, anh còn là nhà thơ, nhà văn có tiếng tăm của đất Quảng, những tác phẩm thơ văn của anh đăng nhiều trên Tạp chí đất Quảng, báo Quảng Nam, Văn chương Phương Nam…như: Tạp văn"Cầm vàng mà lội xuống sông", "Đọc lại- đọc lại";thơ "Dụi mắt nhìn đời", "Trang sức mùa thu","Hợp âm"; Phê bình văn học "Cùng trong một tiếng tơ đồng"," Bục giảng trang xưa"; Truyện ngắn "Bùa yêu"... Vì vậy ngoài làm một ông giáo già anh còn là một gã say thơ, say văn điếu đổ nên: "Người làm thơ là làm chuyện báo đăng/Say rượu còn có đất về, say văn đành lữ thứ". Khi nghĩ về thơ thì anh tự hỏi:" Thơ ơi về đâu/ Từng đêm thao thức/Tôi ơi về đâu/ Trăn trở buốt nhức/Ta lạc vào tình/ Mê mê tỉnh tỉnh/Ta lạc vào thơ/ Quên đời suy thịnh" (Nghĩ về thơ). Anh say thơ, say văn chương còn hơn say rượu nhất là đứng trước ngữ cảnh: ánh hoàng hôn của buổi chiều tàn, trước hương sắc của một bông hoa tỏa ngát với đời, trước những cảnh đẹp của quê hương, hay với những ký ức xa xưa ùa về thì cái máu thơ văn của anh lại sùng sục trỗi dậy:"Tôi nhảy xổm từ đồng cỏ vào văn chương trà rượu rồi sa đà mê mải. Lá bùa yêu rơi rồi đâu đó ở ký ức xa xăm." ( Bùa Yêu).
Với tâm hồn giàu cảm xúc và thiện lương của một nhà giáo, nhà văn Nguyễn Tấn Ái rất dễ bị tổn thương bởi những trái khoáy trong xã hội, những đầy dẫy hiện tượng và sự việc bất chấp luân thường đạo lý, coi thường nền tảng đạo đức và giá trị nhân văn, anh đã mượn hình tượng ông Huấn Cao trong "Chữ người tử tù" của Nguyễn Tuân để liên hệ việc coi trọng chữ nghĩa, coi trọng giá trị đạo đức của người xưa và nay. Ngày xưa dưới chế độ thực dân nửa phong kiến, xã hội của sự bất công, đê hèn, độc ác và man trá đó vẫn còn nhiều người coi trong giá trị nhân văn, thần tượng với vẻ đẹp tâm hồn cao thượng,chân chính như tay Quản ngục thần tượng ông Huấn trong "Chữ người tử tù", trái lại ngày nay được sống trong xã hội văn minh, tươi đẹp, ấm no hạnh phúc đáng lẽ ra phải không có "những vết ố loang lổ trên trang giáo án", vì vậy khi nghĩ về đời, nghĩ về nghề, nghĩ về những tâm hồn của đám học trò trẻ tác giả không khỏi chạnh lòng " Tìm đâu ra cái sở nguyện chân thành của người xin chữ/Chữ ông Huấn chừ thôi đành niêm phong./Muốn cược linh hồn vào cuộc đục trong/Chạnh thương mắt học trò trinh bạch/Lại chông chênh qua bao mùa dằn vặt/Giữ gìn trang giáo án trinh khôi".
Khi nghĩ về sự suy đồi về đạo đức lối sống của một nhóm đối tượng trong xã hội hiện nay (do ảnh hưởng của nền kinh tế thị trường), trên cương vị là một thầy giáo Nguyễn Tấn Ái cũng đã tự vấn bản thân, bởi suy cho cùng sự xuống cấp về đạo đức của xã hội là do nền giáo dục trong đó có một phần trách nhiệm của người thầy trong công việc luyện chữ rèn người: "Lại làm tên lính canh đạo đức của đời/Phấn trắng bảng đen kẻ dòng luân lí/Lại nức khóc khi biết mình đãng trí/Để nhật thực toàn phần lên những câu thơ.".
Đạo đức là một trong những hình thái ý thức - xã hội là tổng hợp những nguyên tắc, quy tắc, chuẩn mực trong quan hệ giữa người với người, giữa người với xã hội vì vậy muốn thay đổi được đạo đức phải trải qua cả một quá trình giáo dục không phải ngày một ngày hai, cần phải huy động sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, phải làm tốt một quan hệ giữa Gia đình - Nhà trường - xã hội chứ không thể một cá nhân hay một tổ chức nào có thể làm được. Nhưng với sự tha thiết mong muốn của một người thầy, Nguyễn Tấn Ái đặt cả hy vọng niềm tin của mình vào việc giáo dục thế hệ trẻ để góp một phần vào việc cũng cố, xây dựng một nền tảng đạo đức vững chắc trong tương lai góp phần dựng xây một xã hội tươi đẹp, không phụ những lời người thầy tôn kính của mình dạy bảo : "Có những lần muốn bỏ cuộc thầy ơi!/Thương lắm nỗi niềm ÂN SƯ tuyệt tự/Lại thắp lửa lên làm người cho chữ/Lời thầy về trên giáo án con nay."
"Bài thơ viết trên trang giáo án" đây là bài thơ viết theo thể tự do, với bút pháp đặc trưng riêng của mình Nguyễn Tấn Ái dùng nghệ thuật biễu đạt vừa tự sự vừa lập luận, bài thơ vừa có tính triết lý vừa thể hiện thông điệp về nhịp sống xã hội, nhịp thơ lúc thì nhẹ nhàng chậm rãi lúc thì hùng hồn mạnh mẽ, chất thơ vừa bi vừa hào khí đã lôi cuốn người đọc. Bài thơ cũng đã đem đến cho độc giả một cái nhìn về giá trị phẩm chất đạo đức con người, trân trọng truyền thống tôn sư trọng đạo của dân tộc ta, bên cạnh đấy cũng tự ngẫm, tự soi lại mình sống sao cho không thẹn với lương tâm, ngẫn đầu nhìn thiên hạ. Bài thơ gửi gắm vào thế hệ trẻ sự trân trọng về vẻ đẹp tâm hồn, sự mong mõi và tin tưởng vào thế hệ mai sau sẽ chung tay xây dựng một xã hội ngày càng tươi đẹp hơn.
Ngày 1/2/2023
Tác giả:Trần Thắng Đông
Đà Nẵng
*Cám ơn 2 TG đã gởi bài về Blogquangnam
