.jpg)
Thiếu nữ Mai Thị Thơ (Núi Thành, QN) rất dịu dàng với chiếc nón lá và bộ áo dài truyền thống
NÓN LÁ QUẾ MINH ĐẬM TÌNH QUÊ HƯƠNG
Thêm một lần về lại quê hương yêu dấu, nơi mà có lẽ bấy lâu nay tôi đã tự hào khi mình được sinh ra và lớn lên ở đây. Đó là quê ngoại Quế Minh xã và Diên Lộc thôn, nơi đã làm nên những chiếc nón lá và là nơi chắc chứa bao kỷ niệm ấu thơ từ bé đến giờ.
Một hôm nghe bà kể chuyện mới biết được rằng trên mảnh đất đượm thắm nghĩa tình này có một làng nghề truyền thống được gây dựng từ 400 năm trước. Vậy là đã bốn thế kỷ trôi qua rồi Làng nón lá vẫn còn lưu giữ đến ngày hôm nay. Phải kể đến biết bao nhiêu thăng trầm và xây dựng, gìn giữ, bảo tồn. Thật bất ngờ với số niên đại khá dày về bề mặt lịch sử.
Hình ảnh bà mẹ chằm nón ở làng Diên Lộc Quế Minh
Vào cuối Hạ, một lần tình cờ về thăm Làng nón lá ấy mà Tác giả Tô Khôi đã ngẫu hứng viết nên bài thơ " CHIẾC NÓN ĐẬM TÌNH" với không ít cung bậc cảm xúc dành tặng cho bà con quê hương Diên Lộc:
CHIẾC NÓN ĐẬM TÌNH
Tiết cuối hạ, tôi về thăm Diên Lộc
Thăm làng nghề, vượt mốc bốn trăm năm
Đến nơi đây, đâu cũng thấy khuôn chằm
Gợi nhớ lại, thời xa xăm gian khổ
Nghề của Mẹ, bao đời luôn tần tảo
Nuôi các con, nay đỗ đạt thành tài
Những tháng ngày, nhớ thân Mẹ oằn vai
Đường rừng núi, cứ miệt mài tìm lá
Đêm lại về, chong đèn khâu vất vả
Mỗi đường kim, là có cả ơn Người
Thức canh thâu, môi vẫn nở nụ cười
Mai tỉnh giấc, lòng vui tươi mừng lắm
Bán chiếc nón, Mẹ mua dưa đổi mắm
Gạo vài lon, mang đi dặm đường dài
Sinh ra nơi này, dù gái hay trai
Vẫn luôn nhớ, không thể ai quên được
Quế Minh ơi, mọi người đều ao ước
Giữ làng nghề, dù trước cũng như sau
Dẫu hôm nay, cuộc sống có sang giàu
Mũ bạc triệu, không thể thay nón lá
Dân Quế Sơn, cả một đời vất vả
Cấy lúa trồng khoai, nhổ mạ cày bừa
Nón đội đầu, để che nắng che mưa
Đâu thiếu được, khi buổi trưa bóng xế
Dân lao động, cả cuộc đời như thế
Nón Mẹ chằm, con không thể lãng quên
Vẫn nâng niu, và gìn giữ nhớ tên
Nón Diên Lộc, viết lên lời cảm tạ
Cảm ơn Mẹ, và cảm ơn tất cả
Đã cho con, được diễn tả đôi lời
Giờ chia tay, xin tạm biệt Người ơi
Chúc bà con, luôn rạng ngời sức sống
Quế Sơn có núi có sông
Quế Minh xa cách đợi trông ngày về
Diên Lộc lưu mãi làng nghề
Tặng tôi chiếc nón miền quê thắm tình
TG: Tô Khôi (Quế Mỹ, Quế Sơn, Quảng Nam)
Có lẽ qua bao đời nay, chiếc nón lá là hình tượng cho nét dịu dàng con gái, phụ nữ Việt Nam. Chỉ cần nhìn phái nữ khoát trên mình bộ áo dài truyền thống, bộ đồ bà ba mang đậm đà bản sắc văn hóa dân tộc, tay cầm nón lá hoặc đầu đội nón lá được đông đảo bạn bè năm châu ngợi ca.
Vẻ đẹp thanh thoát, tăng thêm nét dễ thương trên khuôn mặt của nàng thiếu nữ khi cầm trên tay hoặc đội trên đầu chiếc nón lá đã làm hút hồn bao cặp mắt không chỉ người dân bản địa quê tôi mà còn du khách tứ phương.
Nhạc sĩ Trần Thu Hường ( Quế Hiệp, Quế Sơn, Quảng Nam) duyên dáng với áo bà ba và chiếc nón lá điệu đà bên chiếc võng tại nơi quê nhà
Đi suốt chiều dài con chữ S từ Bắc đến Nam, đâu đâu cũng xuất hiện làng nón nhưng mỗi nơi một sự khác biệt, một nét phong cách riêng cho từng vùng miền.
Nón bài thơ xứ Huế mộng mơ nó lại toát lên vẻ yêu kiều dịu dàng của cô gái Huế. Nó được thêu rất tỉ mỉ với những họa tiết, chỉ thêu đủ sắc màu và cách trang trí thật gây ấn tượng trên từng tấm lá. Nón có thể đội để làm trang phục cho lễ hội Festival Huế, được các chị em đội hàng ngày trong các khu phố, chợ Đông Ba hoặc phục vụ khách du lịch làm quà mỗi khi đến đất cố đô.
Còn nón lá Quế Sơn quê tôi lại không giống thế, chiếc nón gắn liền với người dân quê lao động. Họ đội nó che nắng, che mưa mỗi ngày. Trong công việc hàng ngày trên ruộng đồng, làm vườn hay đi chợ hoặc bất cứ đâu khi ra đường. Đó là các bà, các mẹ, các chị vẫn dùng nó để bảo vệ đầu khi thời tiết đổi thay.
Nó có thể sử dụng trong những đêm văn nghệ, múa hát, rất quen thuộc trong từng ca khúc viết về quê hương. Đôi khi cầm trên tay cũng tăng thêm phần duyên dáng cho phụ nữ Việt Nam đấy!
Có những chiếc nón mới toanh do dùng khi đi đâu đó, cũng có không ít cái nón cũ kỹ, nhàu nát, bạc màu vì sương gió do người nông dân thường xuyên đội làm bạn bên mình. Cuộc đời họ gắn liền với nó thật thân thiết, gần gũi.
Mỗi ngày làng nón có thể làm ra hàng trăm chiếc để phục vụ cho nhu cầu sử dụng. Không chỉ bà con trong xã, huyện mà còn ở tỉnh nữa. Dẫu biết rằng thu nhập mang lại không cao nhưng vỗn dĩ họ đã quen rồi với công việc thường nhật. Có sản phẩm thêm chút để cải thiện đời sống cũng đã vui rồi. Trên tay là khung vành và lá cọ, từng đường khâu rất nét, chuẩn từng múi kim luồng, đủ biết tâm huyết họ bỏ ra để làm đẹp thêm cho chiếc nón đậm tình quê hương.
.jpg)
Không chỉ làm ra sản phẩm cung ứng cho thị trường mà nghề nón còn giải quyết cả trăm lao động đang bám trụ để mưu sinh. Không phân biệt tuổi tác, miễn ai yêu nghề, gắn bó, hoặc thích thú với việc chằm nón là có thể tự tay làm ra sản phẩm của chính mình, nhà nhà có thể làm được vì nghề này không quá khó.
Xe chỉ, luồng kim xỏ qua từng kẻ khe lá và siết chặt chúng vào nhau, người thợ xếp lá ngay ngắn, thẳng tắp, không xộc xệch. Khung được làm từ thanh tre đã vót rất mảnh, chắc chắn. Lắp từng cộng nan tre vô khớp với vành khung theo hình chóp từ nhỏ đến to dần và cứ thế đến hết các vòng. Khi đã chuẩn bị khuôn rồi thì xếp lá cọ vào khung, trau chuốt cho vào nếp rất bắt mắt.
Chằm nón là giai đoạn quan trọng nhất đòi hỏi người ra tay phải hết sức khéo léo, tạo dáng, uốn nén, sửa sang lá cọ ... Nhìn chiếc nón lá rất giản đơn dễ làm nhưng khi bắt tay vào mới thấy sự kỳ công như thế nào. Công việc này không thể nóng vội, từng cử chỉ nhẹ nhàng, từ từ mà từng giờ như thế.
Nhìn gương mặt rất thân quen, chắc hẳn ai cũng biết chị với cái tên quen thuộc- Nhạc sĩ, Ca sĩ, Giáo viên thanh nhạc đang giảng dạy tại Trường THCS Nguyễn Du, Di Linh, Tỉnh Lâm Đồng, Hội viên Hội Nhạc sĩ Việt Nam Trần Thu Hường là chị gái của Nhạc sĩ Trần Quế Sơn, là người con của mảnh đất Quế Hiệp, nơi có dòng suối Tiên chảy róc rách đêm ngày.
Chị sinh ra và lớn lên tại đó. Yêu quê hương qua từng ca khúc chị viết. Và có lẽ bài hát "NÓN CỜI" cũng ra đời trên mảnh đất Quế Sơn đượm thắm nghĩa tình quê mẹ Quảng Nam.
Người dân sử dụng một chiếc nón thật lâu mới hỏng là vì độ chắc chắn trong từng vành tre nan, lá cọ bám sát nhau. Có như thế mới hứng chịu yếu tố thời tiết nắng mưa dài ngày như vậy đó. Khi hoàn thiện xong phần thân thì chọn màu vải cho quai nón và khâu vào cũng khá kỹ lưỡng, giúp cố định khỏi bay lỡ gặp trời gió dông hoặc mưa to.
Hễ đi qua Đèo Le, Suối Tiên, Hòn Tàu, Hố Giang, Cấm Dơi.... du khách thường ghé qua làng nón để mua sử dụng, bảo vệ bạn khi nắng mưa thất thường. Nón lá không chỉ xuất hiện trong nước mà còn đã có mặt tại xứ Kim Chi.
Nguyễn Mậu Nhật Ân (Đà Nẵng) cùng du khách ở Korea
Ngày nay, tuy cuộc sống hội nhập rất nhiều ngành nghề nhưng nghề nón vẫn gìn giữ và lưu truyền nét văn hóa truyền thống, một số lao động cũng không còn đông như trước nhưng vẫn có số bám trụ cho đến bây giờ. Và hầu như nhà nào cũng có khung nón cất đó để khi hết vụ lúa mùa thì tranh thủ lúc rỗi rãi họ vẫn đem khung ra tự chằm cho mình chiếc nón có thể mang ra chợ bán hoặc đội đầu thật ý nghĩa mà vui. Nếu hộ gia đình nào còn tâm huyết với nghề thì hy vọng thế hệ sau vẫn giữ mãi để lưu lại kỷ niệm một đời, một thời họ đã sống và trải nghiệm trên mảnh đất Diên Lộc, Quế Minh này./.
# NHÀNH CỎ NON
10/06/2022
