.jpg)
Làng hến thôn An Lạc (xã Duy Thành, huyện Duy Xuyên) nép mình cạnh con sông Ly Ly êm đềm vào độ đầu xuân nhộn nhịp tiếng cười nói. Mùi hến ngọt lịm pha phả khói bốc lên nghi ngút vờn quanh sóng mũi hấp dẫn người qua lại. Người dân An Lạc mỗi người một việc, người rửa hến, người luộc hến, người đãi hến, người rây hến…nhuần nhuyễn mà rộn ràng cả một vùng sông nước.
Người dân An Lạc đang đảo đều hến cho khô
Vị hến vị ngọt quê hương
Từ lâu, nền ẩm thực xứ Quảng đã nức tiếng bốn phương. “Dân dã” nhưng “đậm đà” là những gì người ta cảm nhận về các món ăn Quảng. Trong đó tôi thích nhất là món “ hến xào xúc bánh tráng”, nhắc đến hến phải kể đến hến làng An Lạc, Duy Thành quê tôi.
Từ con hến có thể chế biến thành rất nhiều món ăn hấp dẫn. Con hến tươi ngon xào với củ hành, thêm ít gia vị, chút rau thơm cộng vài lát hành phi rồi xúc bánh tráng tạo nên một món ăn đậm đà mà tươi mát đem lại cảm giác ngon, lạ miệng cho người thưởng thức.
Con hến đã ngon, nước hến còn ngon hơn gấp bội. Dùng nước hến nấu cháo hay nấu canh chan với cơm cũng làm người ta “ưng bụng”. Vị ngọt tự nhiên ở miệng, thanh mát ở cổ họng và thoang thoảng ở mũi của món canh hến sẽ làm “dịu đi” bất kì cơn nóng giận nào trong người.
Bởi vậy, qua Duy Thành mà không mua hến, ăn hến cũng như bạn đã bỏ lỡ một “cuộc tình” mang phong vị ngọt ngào nơi sông nước thênh thang.
Dường như con sông Ly Ly “ưu ái” cho mảnh đất Duy Thành nhiều hơn các vùng đất mà nó đi qua. Theo ghi chép lịch sử, Ly Ly là một sông nhỏ từ địa phận xã Gia Cát, Phước Long đổ xuống hai thôn Phú Cường, Thạch Khê chảy thông đến xã Trà Đình, giáp giang phận làng An Lạc, xã Duy Thành, huyện Duy Xuyên dài hơn 45 dặm rộng 5 trượng, sâu trên dưới 2 thước.
Bao đời nay, con sông Ly Ly vẫn hiền hòa, lòng sông ban tặng cho làng An Lạc một sản vật giúp người dân nơi đây mưu sinh và tạo nên một nét đặc trưng của vùng đất Duy Thành.
Từ làng An Lạc nhỏ nép mình bên con sông Ly Ly, con hến Duy Thành theo các lái buôn đi muôn nơi. Từ các vùng quê lân cận đến phố cổ Hội An, rồi ra tận Đà Nẵng. Ở đâu hến An Lạc cũng để lại những dư vị khó phai, thử một lần phải ăn thêm nhiều lần nữa để cảm nhận con hến dân dã nhưng đậm đà ấy.
Vất vả nghề “ đi thụt lùi”
Đi thụt lùi với cái cào ngụp lặn theo con nước là đặc trưng của nghề làm hến. Khi nước cạn là thời điểm thuận lợi để “hành nghề”.
Người dân thường bắt đầu đi cào hến từ 4 giờ chiều đến 4 giờ sáng hôm sau. Khâu cào hến phải thức khuya dậy sớm lại ngâm mình lâu dưới sông nước nên được đàn ông trong làng gánh vác.
Phụ nữ An Lạc thì đảm nhận khâu nấu hến. Khi mặt trời còn chưa ló dạng, tôi đã thấy bóng ai đứng trên bờ đợi chồng, đợi “ngọc” của con sông Ly Ly về. Những con hến tươi nguyên ươn ướt óng ánh màu đất bạc pha ánh vàng như thể một món quà mà người chồng tặng cho người vợ mỗi sớm tinh mơ. Một món quà bình dị mà chan chứa tình yêu nghề, yêu làng, yêu gia đình…
Để có được con hến thơm ngon phải trải qua rất nhiều công đoạn của người làm hến từ rửa hến, luộc hến, đãi hến, rây hến…Mỗi công đoạn đều cần sự tỉ mỉ và những bí quyết riêng chỉ người làng An Lạc mới biết. Như khâu luộc hến, phải đun đủ “ba sôi, hai trào” thì con hến mới nở đều .
Hến vừa luộc xong được vớt ra ngoài
Không ai trong làng biết nghề làm hến có từ khi nào, người dân Duy Thành cứ thế truyền nghề làm hến từ đời này sang đời khác. Người già dạy người trẻ, ông dạy cháu, cha dạy con… cha truyền con nối như những đời Hùng Vương của nước Việt. Cứ vậy cái nghề cầm sào“đi thụt lùi” được truyền từ đời này sang đời khác..
Những năm gần đây môi trường sông Ly Ly bị ô nhiễm, lượng hến ngày một vơi đi, may thay người dân Duy Thành đã tìm được nguồn hến mới trên sông Hoài (Hội An).
Tuy nơi cào hến khá xa nhưng người dân vẫn chịu khó để có thể giữ nghề. Người dân Duy Thành vẫn bám trụ với nghề không đơn thuần chỉ vì kế sinh nhai mà còn vì tình yêu với con sông Ly Ly, nặng lòng với con hến với cái nghề “ đi thụt lùi” suốt mấy mươi năm qua.
CẨM PHƯỢNG
